Hava kirliliğindeki artışlar ani kalp krizini tetikleyebiliyor…

Kardiyoloji Uzmanı Doç. Dr. İsmail Ateş, “Kirli hava, kalp damarları için sigara kadar güçlü bir risk faktörü haline geldi” diyerek uyardı.

Dünya genelinde hava kirliliği artık sadece akciğer hastalıklarının değil, kalp krizlerinin de başlıca tetikleyicilerinden biri. Dünya Sağlık Örgütü (WHO), 2019 yılında dış ortam (ambiyant) hava kirliliğine bağlı yaklaşık 4,2 milyon erken ölüm gerçekleştiğini, bu ölümlerin yaklaşık yüzde 68’inin kalp krizi (iskemik kalp hastalığı) ve inme nedeniyle olduğunu bildiriyor.

WHO’nun verilerin göre, dış ortam ve ev içi hava kirliliğinin birleşik etkisi her yıl 6,7 milyon erken ölüme yol açıyor ve hava kirliliği, bulaşıcı olmayan hastalıklar için en önemli çevresel risk faktörlerinden biri olarak kabul ediliyor.

Şehir havası sigaraya yakın risk oluşturuyor!

Kardiyoloji Uzmanı Doç. Dr. İsmail Ateş, hava kirliliğinin kalp üzerindeki etkilerine değinerek, “Birçok hastam sigarayı bırakınca kendini güvende sanıyor ama yaşadığı şehrin havası, kalp damarları üzerinde sigaraya yakın bir yük oluşturabiliyor. Özellikle ince partikül madde dediğimiz PM2.5 düzeyleri yükseldiğinde, ani kalp krizi riskinde belirgin bir artış görüyoruz.” Dedi.

Hava kirliliği kalp krizini nasıl tetikliyor?

Hava kirliliğinin kalp krizi üzerindeki etkilerin yönelik araştırmalara değinen Doç. Dr. İsmail Ateş, “Bilimsel çalışmalar, özellikle PM2.5 (2,5 mikrondan küçük partiküller) ve PM10, azot dioksit (NO₂), ozon (O₃) gibi kirleticilere kısa süreli maruziyetin bile, saatler ya da günler içinde ani kalp krizlerini tetikleyebildiğini gösteriyor.” Şeklinde konuştu.

Kalp hızında ve tansiyonda ani dalgalanmalara neden olabilir!

Doç. Dr. Ateş, verdiği bilgilere şu sözlerle devam etti:

“Kirli havayı soluduğumuzda, bu mikroskobik partiküller sadece akciğerlerde kalmıyor kan dolaşımına da geçiyor. Damarın iç yüzeyinde iltihaplanma ve hasara yol açıyor, kanın pıhtılaşma eğilimini artırıyor ve kalp hızında, tansiyonda ani dalgalanmalara neden olabiliyor. Tüm bunlar, halihazırda plak taşıyan bir damarın aniden tıkanmasını, yani ani kalp krizini tetikleyebiliyor.”

Son yıllarda yapılan geniş ölçekli çalışmaların, bu mekanizmayı sayılarla da doğruladığını ifade ederek konu ile ilgili örnekler veren Dr. Ateş, “California’da 3,7 milyon yetişkinin incelendiği büyük bir çalışmada, yıllık ortalama PM2.5 düzeyinde 10 µg/m³ artışın, yeni gelişen kalp krizi riskini yüzde 12, kalp damar hastalığına bağlı ölüm riskini ise yüzde 21 artırdığı gösterildi. Üstelik bu risk artışı, bugün birçok ülkede yasal sınır olarak kabul edilen değerlerin altında bile devam ediyor.

2025 yılında yayımlanan başka bir çalışmada, Beijing’de kısa süreli hava kirliliği artışlarının, özellikle PM2.5 ve NO₂ yükselişlerinin, hastanede yatan kalp krizi hastalarında ölüm riskini artırdığı saptandı. Araştırmacılar, özellikle non-ST elevasyonlu kalp krizi (NSTEMI) geçiren hastaların kirli havaya daha hassas olduğunu bildirdi.

Özellikle kalp hastalığı olan, stent takılmış ya da daha önce kalp krizi geçirmiş bireylerde, hava kalitesinin bozulduğu günlerde risk ciddi anlamda yükseliyor. Birkaç gün süren kirli hava dalgası, bizim acil servislerde göğüs ağrısı ve nefes darlığı ile başvuran hasta sayılarının artması olarak karşımıza çıkıyor.” Dedi.

En çok kimler risk altında?

Doç. Dr. İsmail Ateş, hava kirliliğine bağlı ani kalp krizi riski açısından en kırılgan grupları şöyle sıraladı:

- Daha önce kalp krizi geçirmiş olanlar
- Stent veya bypass öyküsü olanlar
- Hipertansiyon, diyabet, yüksek kolesterol hastaları
- 60 yaş üzeri bireyler
- Sigara içenler
- Fazla kilolu ve hareketsiz yaşam sürenler

“Bu gruplarda, kirli havada dışarıda uzun süre kalmak, yoğun egzersiz yapmak ya da trafikte ağır egzoza maruz kalmak, tetikleyici olabilir” dedi.

Korunma yolları nelerdir?

Doç. Dr. İsmail Ateş şu önerileri paylaştı:

Hava kalitesi indeksini takip edin:
Büyük şehirlerde günlük hava kirliliği değerleri artık uygulamalar ve resmi siteler üzerinden anlık takip edilebiliyor. Özellikle kalp hastaları ve risk grupları, hava kalitesi kötü günlerde planlarını gözden geçirmeli.

Kirli günlerde yoğun eforu sınırlayın:
Özellikle trafik yoğunluğunun yüksek olduğu saatlerde dışarıda koşu, ağır egzersiz yapmak yerine, kapalı ve filtreli ortamlarda spor yapılması daha uygun olur.

Yoğun trafiğe yakın yürüyüşten kaçının:
Şehrin ana caddeleri boyunca yürümek yerine, mümkünse parklar, iç sokaklar, sahil gibi nispeten daha temiz alanları tercih edin.

İlaçlarınızı aksatmayın:
Tansiyon, kolesterol ve kan sulandırıcı ilaçların düzenli kullanımı, kirli havanın tetiklediği damar olaylarına karşı koruyucu.

Ev içinde sigara içilmesini kesinlikle engelleyin:
Ev içi hava kirliliği de kalp krizi ve inme riskini artırıyor. WHO’ya göre ev içi kirliliğe bağlı 3,2 milyon ölümün önemli bir kısmı iskemik kalp hastalığı ve inmeden kaynaklanıyor.