Cumhuriyet Tarihinin İlk Şehit Öğretmeni: Mehmet Zeki Dündaralp

Şeyh Sait İsyanı’nın hazırlıklarını fark ederek yetkilileri uyaran öğretmen Mehmet Zeki Dündaralp’in ihbarı dikkate alınmadı; aksine “iftira” ile suçlandı, görevinden uzaklaştırıldı ve üç ay hapis cezasına mahkûm edildi.

Mahkûmiyetinden yalnızca sekiz gün sonra, 13 Şubat 1925’te isyan gerçekten başladı. Kısa süre sonra Dündaralp isyancılar tarafından katledildi. Cemal Türkmen, Bir Başka Kubilay ile Cumhuriyet tarihinin bu çarpıcı ve az bilinen hikâyesini belgelerle gün yüzüne çıkarıyor.

Destek Yayınları etiketiyle yayımlanan Bir Başka Kubilay, Çapakçur’da başöğretmenlik yapan Mehmet Zeki Dündaralp’in trajik yaşamının izini sürüyor. Çevresindeki hareketliliğin bir isyan hazırlığı olduğunu fark eden Dündaralp, durumu önce yerel yöneticilere, ardından Mustafa Kemal Paşa’ya gönderdiği telgraflarla Ankara’ya bildirdi. Ancak uyarıları ciddiye alınmak yerine hakkında soruşturma açıldı; ihbarının “garaza dayalı” olduğuna karar verilerek meslekten çıkarıldı ve “gerçekdışı beyanlarda bulunmak ve iftira etmek” suçundan mahkûm edildi.

Tarihin acı ironisi yalnızca sekiz gün sonra ortaya çıktı: Dündaralp’in haber verdiği Şeyh Sait İsyanı 13 Şubat 1925’te başladı. Dündaralp ise hakkında verilen cezadan kaçarak Lice’de saklanmaya başladı; isyan sırasında, 10 Mart 1925’te öldürüldü. Arşiv belgesine göre bulunduğu ev basılmış ve kapının önünde şehit edilmişti. Cansız bedeni iki gün boyunca bir atın arkasında sokaklarda gezdirildi.

Dündaralp’in eşi Aliye Hanım’ın Kubilay’ın eşi Fatma Vedide Hanım’a yazdırdığı mektup, iki şehit öğretmenin kaderini birbirine bağlayan en dikkat çekici belgelerden biri. İki öğretmen mektupta ülkenin doğusunda ve batısında aynı mücadelede yaşamını yitiren “iki fikir ordusu uçbeyi” olarak anılıyor.

Cemal Türkmen; arşiv belgeleri, mektuplar, dönemin kaynakları ve yargılama kayıtlarından hareketle önce uyardığı devlet tarafından mahkûm edilen, ardından gerçekleşeceğini söylediği isyanın içinde hayatını kaybeden bir Cumhuriyet öğretmeninin hikâyesini yaklaşık bir asır sonra yeniden görünür kılıyor.

Arka Kapak Yazısı:

TARİHİN GÖLGESİNDE KALAN BİR CUMHURİYET ŞEHİDİNİN HİKÂYESİ.

Cumhuriyet henüz yolun başındaydı. Anadolu’nun dört bir yanında aydınlanma mücadelesi sürerken insanlar, inandıkları değerler uğruna hayatlarını ortaya koyuyordu.

Ancak uyarıları ciddiye alınmadı. Çok geçmeden patlak veren Şeyh Sait İsyanı sırasında, gözleri önünde ailesinden koparıldı; öldürüldü ve cansız bedeni bir atın kuyruğuna bağlanarak sokaklarda sürüklendi. Buna rağmen adı, yıllar içinde tarihin tozlu sayfaları arasında unutuldu.

Bir Başka Kubilay, yalnızca Mehmet Zeki Dündaral’in yaşam öyküsünü değil, Cumhuriyet’in ilk yıllarında verilen aydınlanma mücadelesini; devlet arşivlerini, mahkeme kayıtlarını, dönemin gazetelerini ve tanıklıkları bir araya getirerek yeniden ele alıyor.

Unutturulmuş bir Cumhuriyet şehidini hak ettiği yere taşıyan bu çalışma, yakın tarihe farklı bir pencereden bakmak isteyen herkes için önemli bir belge niteliğinde.

Eser Adı: Bir Başka Kubilay

Yazar Adı: Cemal Türkmen

Editör: Devrim Yalkut

Yayınevi: Destek Yayınları

Türü: Biyografi

Fiyatı: 340 TL

Sayfa Sayısı: 200